Baybayin Da and Ra

Pagsulat ng Da at Ra sa Kavi at Baybayin ng Pilipinas

Revision: 

2016: Added Barretto 2006

2019: Added Samar 1668

Ang Ra ni Delos Santos ay orihinal na Half Slash mula sa Pa (via Bikol 1835)

Ang Ra ni Villaruz ay Full Slash mula Bikol 1835.
Ang Ra ni Romualdez nuong bandang 1914 ay hango sa Tagbanwa La at hindi sa Da.

Apat na Antas sa Pag-aaral ng Baybayin (4 Levels of Learning Baybayin)

Mga Dapat Tandaan sa Pag-aaral ng Baybayin

Baybayin Kudlit

       Ang Pinakapunong sagisag ng isang Titik-Baybayin ay binubuo nang kasama ang Patinig na A halimbawa "Ba".  Sa pagdaragdag ng Kudlit sa itaas o ibaba ay nag-iiba ang tunog ng patinig A sa Punong Titik-Baybayin at ito ay pwedeng maging E(Be), I(Bi), O(Bo), U(Bu) o maalis ang Patinig sa sagisag "B".

(Updated Balanghay Mark taong 2016: Balanghay 1 at 2

Baybayin Chart for Beginners

Baybayin para sa mga bagong Baybayinista. - Unang Antas

    Ang Baybayin ay matututunan lamang sa loob ng isang araw kung pagtutuunan ang pag-aaral dito. Sa Baybayin ay maganda munang matutunan ang mga pangunahing Sagisag ang A, E/I, O/U, Ba, Ka, Da/Ra, Ga, Ha, La, Ma ,Na ,Nga, Pa, Sa, Ta, Wa, Ya.

Ang Makabagong Baybayin - Ikalawang Antas

         Ang pag-unlad ng isang wikang panulat ay makikita sa kakahayan nitong sabayan ang takbo ng panahon at kung hindi man ito'y nasa panganib na mawala o nasa ilalim lamang ng iba pang mas mapanakop na panulat ng ibang bansa. 

Ang Makabagong Baybayin - Ikatlong Antas

Sa pagpasok ng pandaigdigang ugnayan ang pakikipagsabayan sa impluwensiya ng malalaking bansa ay napakahalaga. Dito masusubok ang kakayahan ng antas ng Baybayin. Ang Lumang Baybayin na karaniwang binubuo ng 17 sagisag ay hindi sapat para sa mga tunog na nuon pa man ay mayroon na tulad ng Va, Ña, Sha, Tsa, Fa, atbpa. Sa pagpasok ng mga kanluraning mananakop ang mga Ngalan at Apelido ng mga Pilipino ay nahalunan ng may mga tunog na Lla, Za, Fa atbpa. Ang mga salitang banyaga na walang kaukulang kahulugan sa Baybayin ay maaaring isulat ng pabaybay -ngunit kung ito ay lalayo sa punong salita ito ay isusulat sa kahulugang sagisag sa Makabong Baybayin. 

     Ang tunog ng TSA at LLA sa kasalukuyan ay nangangailangan ng katumbas sa Baybayin sapagkat sa mga Apelido ng karamihan sa Pilipino ay may tunog na LLA at maraming salita ang ginagamitan ng TSA. (See Baybayin for Chavacano) 

Modern Baybayin Developments

           Ang Kavi script at ang ilan sa mga naiambag na mga pagbabago sa Baybayin para sa Makabagong Baybayin. 

           Ang pag-unlad ng Baybayin ay pananagutan ng bawat Pilipino para sa ikauunlad ng pambansang kayamanan na ipinamana sa atin.

Mga Sagisag ng Kavi na wala sa Lumang Baybayin/Zambal E-I at RA/Lopez + Virama

Table 1 

Bikol Ra/Romualdez Proposed Tagbanua Baybayin/Extended Baybayin by B. Mendoza

 Table 2 

Rizaleo Baybayin by Diaz/Modern Baybayin

 Table 3

Alternative Characters by N. de los Santos/Modern Developments by M. Austria and T. Liwanag

Table 4

Pag-uulit sa mga Sagisag at Patinig - Mga Pinaikli/Shortcuts

Table 5

Kali Kudlit ng Makabagong Baybayin ng Pilipinas

Panimula

      Sa kasalukuyan ang Baybayin ay wala pang pambansang Pamatay-Patinig. Ang karamihan ay may sari-saring paraan sa pag-alis o pagpatay ng Patinig sa isang sagisag(sagisag na binubuo ng Katinig-Patinig). Ilan sa mga halimbawa ng kudlit o pamatay-patinig ay ang J(Pamudpod o kudlit na nagmula sa Kavi), +(Krus), n(Kawil) at iba pa.
      Sa Makabagong Baybayin ang X ay ang pangunahing Pamatay-Patinig na mas gamitin ng karamihan sa kadahilang mas madali isulat -pakananan man o pababa ang paraan ng pagsulat. Ang X Kudlit ay binibigyang halaga bilang pambansang Pamatay-patinig para sa Baybayin. Ang Pamudpod at ilang lalawiganing Kudlit ay mananatiling buhay at ang X ay gagamitin para sa pangkalahatan.


Ang X Kudlit at mga Haka-hakang Pinagmulan
     
 1.) Taong 1914 ayun sa kanyang aklat ipinakilala ni Mr. Romualdez ang kanyang mga mungkahi para sa ikauunlad ng Tagbanwa Baybayin. Sa kanyang mungkahi ang X ay isang pamatay-patinig. Ang sagisag ay binubuo ng dalawang kudlit na pinag-isa > < . Sa marahil ito ang mas malapit na pinagmulan ng X o Kali/Sinawali kudlit ng kasalukuyan.

2.) Pangalawang maaring pinagmulan ng X kudlit ay ang mga "sagisag" ng larong Kali/Escrima/Arnis(paraan ng pakikipaglaban ng mga sinaunang Pilipino). Ang kadalasang sagisag ng Kali o FMA ay dalawang pamalo/yantok o dalang Itak/Patalim na naka pa-eks "X". Ang Kali/Sinawali ay nagsimulang sumikat ng lantaran sa Amerika at nuong bandang pagtatapos ng 60's at pasimula ng 70s. Sa Pilipinas ay umusbong rin ang mga laro tulad ng Kickboxing at mga katulad nitong laro tulad ng Panuntukan, Yawyan at Sikaran. Ang sagisag nito ang maaring ginaya ng ilang mga taga Manila bukod sa paraan ng pagsulat ng +.

3.) Ayon kay Christian Cabuay bandang 70's nang nasa Maynila siya ay nakita niya ang ilan na ang paggamit nila ng + ay hugis X. Bandang 90's ay ipinagpatuloy ang paggamit nito nila Alex Figueroa at Norman de los Santos, Christian Cabuay(1996) at karamihan ng magbabaybayin sa kasalukuyan.

Mula sa katawagang Sinawali nuong kalagitnaan ng 2003 ito ay pinalitan bilang Kali ng sumunod na taon.

Ang X bilang "Kali Kudlit"

     Ang Sinawali ay salitang kapampangan na naunang itinawag sa X bandang kalagitnaan ng taong 2013. Ang salita ay tumutukoy din sa paraan ng pagbuo ng mga dingding o pagsasala-sala. Ang salita ay katawagan din sa pagsasanay ng Kali na ginagamitan dalawang pamalong yantok.

    Ang Kali ay may mga katumbas na salita sa Luzon at Bisaya na mas angkop na salita para sa X kasabay ng pagsikat ng FMA ay siya ring pagyabong ng Pilipinong panulat sa makabagong panahon.

    Ang Kali ay mas maikling salita na pwedeng ipantawag sa X na walang angkop na ngalan bukod sa Ekis o Virama ng ka-Indiyahan. Ang Kali ay tumutukoy sa lahat ng mga uri at paraan ng pakikipaglaban at pagsasanay ng mga Pilipino tulad ng Sikaran, Kaliradman, Panuntukan, Sikaran at iba pa maging ito man ay may sandata o kamay-sa kamay.

Sinawali vs Kali bilang Katawagan

     Sa Luzon X kudlit ay kilalanin bilang Sinawali at Kali kudlit. Sa Bisaya at Mindanao ang Kudlit ay tinatawag bilang Kali kudlit. Ang katawagan ay ibinatay din sa Laro/Martial Art na Kali/Arnis na may kanya kanyang katawagan sa Luzon. Sa dami ng katawagan ay Sinawali at Kali lamang ang gagamitin.
     Alinman sa dalawang salita ang gamitin ay mainam kung ihalintulad sa iba pang katawagan tulad ng "Eks" na ginagamit ng mga di nakakakilala sa kudlit.

Mga Site na Kaugnay:

1. Kali-Arnis-Eskrima
2. Norberto Romualdez Book

Baybayin Script ng Kasalukuyan

Baybayin Script Yesterday, Today and Tomorrow ( Updated: Modern Baybayin set)

Apoy at Talim (Version II of Hapoyan Style) 

Baybayin script "SUGO" on my T-shirt. 

Pwedeng Itatak sa Damit, sa Balat at maging Design sa anumang bagay.

Ang bawat isa ay malayang gamitin(pansarili) ang design maliban lamang kung ito ay gagamitin sa Business para kumita(sa ganung pagkakataon ay kailangan ng aking pahintulot).